chocolate and cashmere

nonfiction สองเล่มล่าสุดที่ได้อ่าน อ่านจบเล่มเดียว In Defense of Food อีกเล่ม The World without Us อ่านไปครึ่งเล่มแล้วก็พอเถอะ ก็ไม่ใช่ไม่ดี แต่ไม่ได้อยากรู้ลึกรู้จริงว่าอะไรจะเกิดขึ้นเมื่อมนุษย์หายไปจากโลกแล้วขนาดนั้น คุณคนเขียนไล่ทีละเมืองเลยทีเดียว เช่นถ้าแมนฮัตตันไม่มีคนอยู่ อะไรจะเกิดขึ้นกับเซ็นทรัลปาร์กและรถไฟใต้ดิน อ่านไปได้สองสามเมืองก็ไม่อยากรู้มากไปกว่านี้แล้ว

In Defense of Food คนเขียนคนเดียวกับ The Omnivore's Dilemma ซึ่งเคยเขียนถึงในบล็อกแล้ว เล่มใหม่นี้พูดถึงบทบาทของ food science กับ nutritionism ที่มีต่อวัฒนธรรมการกินในอเมริกา

 ในหนังสือนิยาม nutritionism ว่าประกอบด้วยไอเดียสำคัญสามข้อ

1. That what matters most is not the food but the "nutrient"

ที่สำคัญน่ะไม่ใช่ของกินหรอก แต่คือสารอาหารในนั้นต่างหาก แนวคิดนี้อาจจะจริงขึ้นมาสักวันก็เป็นได้ วันที่เรารู้ว่าสารอาหารทั้งหมดที่มนุษย์ต้องการนั้นมีอะไรบ้าง และในสัดส่วนที่เท่าไหร่ ไม่ใช่วันนี้ วันที่แค่จะกินไขมันหรือกินแป้งเป็นผลร้ายมากกว่ากันก็ยังไม่รู้

2. That because nutrients are invisible and incomprehensible to everyone but scientists, we need expert help in deciding what to eat.

3. That the purpose of eating is to promote a narrow concept of physical health

เพราะแนวคิดนี้ทำให้เกิด French Paradox คือทำไมคนฝรั่งเศสที่กินทั้งฟัวกราส์กินทั้งชีส ถึงได้ผอมเพรียวสุขภาพดีกว่าคนอเมริกัน ที่ระวังเรื่องอาหารการกินเหลือเกินเล่า (disclaimer สักเล็กน้อย ว่าคนอเมริกันอ้วนๆวันวันกินแต่บิ๊กแมคมีเยอะแยะก็จริง แต่ชนชั้นกลางส่วนใหญ่ในอเมริกานั้น ระวังเรื่องอาหารการกินจนแทบจะเรียกได้ว่าที่สุดในโลกทีเดียว) ตามมาด้วย American Paradox คือคนอเมริกันเชื่อนักโภชนาการ มีวิจัยเรื่องสารอาหารออกมาแทบจะไม่เว้นอาทิตย์ แล้วมันเรื่องอะไรกันเล่าถึงได้สุขภาพแย่นัก

อาการนี้ที่ไหนในโลกก็คงมี อาการที่ว่า ไม่รู้กินอะไรถึงจะดีต่อร่างกาย ต้องให้หมอ หรือไม่ก็โฆษณาบอก แล้วหายนะก็เกิดขึ้นเมื่อคุณหมอ หรือนักโภชนาการ หรือนักวิทยาศาสตร์อาหารมีความเห็นไม่ตรงกัน มีหลากหลายความเห็นในแต่ละอาชีพ บ้างก็ว่าอ้วนเพราะไขมัน บ้างก็ว่าอ้วนเพราะแป้ง บ้างก็ว่าเพราะที่กินไม่ใช่ whole grain

ด้วยความที่ฉันรอบคอบ ตัดสินใจไม่ถูกว่าทฤษฎีไหนกันแน่ที่จริง เลยมีช่วงหนึ่งไม่กินทั้งแป้งทั้งไขมัน วันหนึ่งเกิดตาสว่างขึ้นมาตอนกินคุ้กกี้ low fat low carb ว่าที่กินแล้วไม่อ้วนนี่ไม่ใช่เพราะความดีเด่นของวัตถุดิบหรอกนะ แต่พราะรสชาตราวฟางข้าวขนาดนี้ คงไม่มีอารมณ์จะกินจนอ้วนได้ แค่คำเดียวก็เกินพอ

หลักฐานหนึ่งที่สนับสนุนไอเดียหลักของหนังสือเล่มนี้ ที่ว่าที่สำคัญคืออาหาร(food) ไม่ใช่สารอาหาร(not nutrient) ก็คือวัฒนธรรมการกินของกลุ่มชนต่างๆนั้นหลากหลาย บางกลุ่มแทบจะไม่กินเนื้อ บางกลุ่มแทบจะไม่กินผัก ก็ถ้า nutritionism เป็นเรื่องจำเป็น ไม่กลุ่มใดก็กลุ่มหนึ่งก็คงสิ้นชาติไปนานแล้ว

"Various populations thrived on diets that were what we'd call high, low fat, or high carb; all meat or all plant; indeed, there have been traditional diets based on just about any kind of whole food you can imagine."

เพื่อที่จะฉีกออกจาก nutritionism คำแนะนำของเล่มนี้เลยสรุปได้ง่ายๆว่า Eat food. Not too much. Mostly plants. ดูง่ายๆอย่างนี้ ให้ทำจริงทำยาก เพราะ food ใน Eat food ไม่รวมอาหารที่สังเคราะห์ขึ้น แน่นอนว่าไม่รวมคอร์นเฟลก ไม่รวมมันฝรั่งทอด(ที่ไม่ได้ทำเองที่บ้าน) ไม่รวมเนื้อสัตว์ที่มาจากโรงเลี้ยงอุตสาหกรรม ไม่รวมผักที่ไม่ organic

แน่นอนว่าอาหารที่เลี้ยงดูมาด้วยความรัก ไม่ใช้สารเคมีนั้น คนซื้อก็ต้องแสดงความจริงใจสนับสนุนการเกษตร organic ตอบแทนกันหน่อย ก็แล้วอะไรเล่าที่จะแสดงความขอบคุณอย่างจริงใจได้ดีกว่าเงิน ในระบบตลาดเช่นทุกวันนี้ คุณคนเขียน Michael Pollan ก็ออกตัว ว่าคงไม่ใช่ทุกคนที่จะทำตามคำแนะนำของเขาได้ แต่คนที่มีกำลังทรัพย์พอจะทำได้นั้น สมควรปฏิบัติตามหลัก Eat food. เป็นอย่างยิ่ง เพื่อสุขภาพของตนและของโลก (พูดง่ายๆก็คือ เข้าใจดีว่าคนไม่มีเงินอาจจะทำตามไม่ได้ แต่ก็ไม่ได้เขียนให้คนไม่มีเงินอ่าน ก่อนที่จะมาอ่านหนังสือเล่มนี้ ช่วยไปอ่านหนังสือที่ว่าด้วย ทำอย่างไรให้มีเงิน มาก่อน)

ที่จริงก็ไม่ได้ห่วงสุขภาพเท่าไหร่นัก ปกติก็กินเค้กแทนข้าวอยู่บ่อยๆ แต่หนังสือสองเล่มล่าสุดโดยคนเขียนคนนี้อ่านแล้วประสาทกินขึ้นมาเล็กน้อย ก็ถ้าเนื้อสัตว์ที่กินเข้าไปมาจากวัวหรือหมูหรือไก่ที่มีชีวิตอนาถเหลือเกินในโรงเลี้ยงสัตว์ แถมกลายมาเป็นอาหารแปรรูปที่เต็มไปด้วยสารเคมี แล้วถ้า You are what you eat. มีส่วนจริงแล้วล่ะก็ ฉันควรจะเจียดเงินค่าชาแนลและเครื่องสำอางต่างๆมากินอาหาร organic ซะทีจะดีกว่า