chocolate and cashmere

 Farewell to my concubine เป็นนิยายโดย Lilian Lee ถูกสร้างเป็นหนังนานมากแล้ว เลสลี่ จาง เป็นตัวเอก เป็นตัวนางในอุปรากรจีน

นักแสดงมีความจริงใจก็บนเวที โสเภณีมีลีลารักก็บนเตียง เหมือนจะเป็นคำโปรยของหนังเรื่องนี้

เป็นหนังหายากพอสมควรในความรู้สึก เพราะอยากดูอีกครั้งมาตั้งนานแล้ว แต่หาแผ่นไม่ได้สักที

อาทิตย์ที่แล้วค้นหนังสือในห้องสมุด บังเอิญเจอเลยหยิบมาอ่าน

นิยายเล่มนี้เขียนเป็นภาษาจีน ที่อ่านเป็นฉบับแปล ตัวเอกเกิดในสมัยที่จีนไม่อยู่ใต้ระบบกษัตริย์แล้ว เป็นสาธารณรัฐ ช่วงก่อนญี่ปุ่นบุก

เรื่องย่อโดยละเอียด

ตัวละครที่เลสลี่จางเล่น Xiao Douzi เป็นลูกของโสเภณี เนื่องจากเป็นเด็กผู้ชาย แม่เลยเลี้ยงไว้ในซ่องลำบาก ประกอบกับเธอหน้าตางดงาม คุณแม่เลยพามาขายเข้าคณะงิ้ว

เด็กหน้าตางามดีก็จริงอยู่ แต่มือข้างหนึ่งมีหกนิ้ว อาจารย์คณะงิ้วเลยไม่รับ

คุณแม่ลากลูกเข้าครัว เอามีดสับนิ้วออกสดๆกันตรงนั้น เป็นอันว่าไม่มีปัญหา เด็กเข้าคณะงิ้วได้ ถ้าไม่ตายจากแผลนี้ก่อน

Xiao Douzi ดวงแข็งรอดตาย แถมมีพรสวรรค์ถูกเลือกใหฝึกเป็นนางเอกงิ้ว เด็กที่ถูกฝึกเป็นพระเอกงิ้วก็รักเอ็นดู Xiao Douzi ราวน้องแท้ๆ

ตอนหนึ่งก่อนออกแสดง Xiao Shitou (พระเอกตอนเด็ก) ช่วย Xiao Douzi แต่งหน้า อาจารย์เดินมาดุ ว่า ถ้าไม่ให้ทำเองจะทำเป็นได้ยังไง จะช่วยไปได้ตลอดชีวิตหรือ Xiao Shitou ตอบได้กรี๊ดอยู่ ว่า ก็ไม่เป็นไรนี่

ถูกฝึกมาคู่กันตลอด มองตากันแค่สองคนจนโต ก็คงสับสนกันบ้าง ดารางิ้วนั้นต้องฝึกส่งสายตา คู่นี้ก็ฝึกจนสายตาสอดประสานกันดี และมองเห็นเพียงแค่กันและกัน 

โตแล้วก็ออกจากโรงฝึกงิ้ว เข้าคณะงิ้วอาชีพ เปลี่ยนชื่อเป็น Chang Dieyi (นางเอก) กับ Duan Xiaolou (พระเอก)  Chang Dieyi กลายเป็นนางเอกงิ้วที่ดังมาก ดังกว่า Duan Xiaolou ด้วย และเรื่องที่แสดงแล้วดังที่สุดก็คือ Farewell to my concubine เรื่องของฌ้อปาอ๋องกับสนมหยูจี เป็นตอนที่ทัพเล่าปังยกมาล้อม และร้องเพลงฉู่ซึ่งเป็นเพลงพื้นเมืองของทหารฌ้อปาอ๋อง ให้คิดถึงบ้าน ทำลายขวัญทหาร ในงิ้ว สนมหยูจีรู้ว่าฝ่ายตนแพ้แล้ว ไม่อยากเป็นห่วงให้ฌ้อปาอ๋อง ผู้หญิงตามมาสนามรบก็กาลกิณีพออยู่แล้ว ยิ่งในสนามรบของฝ่ายแพ้ด้วยแล้วก็ยิ่งเป็นปัญหาหนักเข้าไปอีก

สนมหยูจีเลยรินเหล้า และรำดาบให้ฌ้อปาอ๋องชื่นชม สุดท้ายก็ขวางดาบเชือดคอตัวเองตาย

Chang Dieyi  มีความเป็นศิลปินสูง รักทุ่มเทให้กับงิ้วเป็นอย่างยิ่ง มีเวลาว่างก็ใช้ฝึกงิ้วกับดูแลเครื่องแต่งกาย ขณะที่ Duan Xiaolou ไปเล่นพนันกับเที่ยวผู้หญิง

ด้วยติดนิสัยพระเอกงิ้ว วันหนึ่ง Duan Xiaolou ไปเที่ยวซ่อง เห็นแม่นางคณิกาที่รู้จักกันคนหนึ่งถูกรังแก เลยเข้าไปขวาง ฝ่ายรังแกถามว่ามีสิทธิอะไร Duan Xiaolou ตอบไปว่าข้าเป็นสามีนาง แล้วก็ดื่มสุรามงคลกันตรงนั้น

Duan Xiaolou อาจจะพูดเล่นแต่แม่นางคณิกาเอาจริง วันรุ่งขึ้นเธอเอาเงินเก็บไถ่ตัวเองออกจาซ่อง แล้วมาหา Duan Xiaolou ที่คณะงิ้วที่หลังเวที ประกาศว่าออกจากซ่องแล้ว Duan Xiaolou ก็ตกกระไดพลอยโจนรับเป็นสามีกันตรงนั้น แล้วประกาศจัดงานแต่งงานคืนนั้นเลย

คืนเดียวกันนั้นลูกค้าคนสำคัญสั่งให้ Chang Dieyi  ไปหา แรกๆก็ดื่มเหล้า หลังๆก็เข้าไปดื่มในห้องนอน ที่คฤหาสน์ลูกค้ามีดาบประดับอยู่ ดาบเล่มเดียวกับที่ Duan Xiaolou ตอนเด็กๆเคยบอกว่าอยากได้ และ Chang Dieyi  เคยบอกว่าจะหามาให้ Chang Dieyi  หยิบดาบลงมาดู คุณลูกค้าเลยบอกให้เล่นเป็นสนมหยูจีคู่กันหน่อย คุณลูกค้าจะเล่นเป็นอ๋องเอง รำกันไปมา เรื่องก็จบลงบนเตียง Chang Dieyi  กอดดาบออกมาจากคฤหาสน์คุณลูกค้า ตรงไปหา Duan Xiaolou ในคืนที่ชุลมุนวุ่นวายเพราะทหารญี่ปุ่นบุกเข้าเมือง

ไปถึงก็เจอเศษซากของพิธีแต่งงาน แขกเหรื่อเมาหลับกันตรงนั้น เจ้าสาวที่เคยเป็นคณิกาตรงเข้ามาทัก ว่าหายไปไหนมา พระเอกส่งคนออกไปตามไม่รู้กี่หน บอกว่าจัดงานแต่งงานไม่ได้ถ้าไม่มี Chang Dieyi  จนในที่สุดรอไม่ไหวจริงๆ Chang Dieyi  ฟังแล้วก็ปลื้มใจขึ้น เดินไปยื่นดาบให้พระเอกเป็นของขวัญ แต่ก็บอกว่า เมื่อท่านแต่งงานแล้ว เราคงไม่ได้แสดงคู่กันอีก

Chang Dieyi  ไม่แสดงคู่กับ Duan Xiaolou อีกจริงๆ เลือกแสดงแต่บทที่ไม่มีตัวพระ หรือไม่ก็ใช้คนอื่นเล่นเป็นตัวพระ คุณลูกค้าที่ให้ดาบมานั้นก็ยังอุปถัมภ์ค้ำชูเป็นอันดี ถึงกับให้หลอมเงินหลอมทองมารีดเป็นด้ายไว้ปักชุดงิ้วของ Chang Dieyi เลยทีเดียว ตอนนี้เอง Chang Dieyi ก็เริ่มสูบฝิ่น

อาจารย์สมัยเด็กรู้เรื่องเลยเรียกไปดุ ว่าเลี้ยงมาด้วยกันให้รักกันเหมือนพี่น้อง ทะเลาะกันเรื่องอะไรถึงไม่ยอมเล่นงิ้วคู่กัน แล้วก็สั่งให้กลับมาเล่นงิ้วคู่กันอีก  อ่านถึงตอนนี้ก็เริ่มไม่เข้าใจ ว่าพระเอกเข้าใจว่า Chang Dieyi โกรธเพราะอะไร เพราะหึงคนรัก หรือเพราะหวงพี่ชาย แล้วที่จริงแล้ว Chang Dieyi คิดอะไรกัน รัก Duan Xiaolou แบบไหน

อาจารย์ตายหลังจากนั้นไม่นาน งิ้วที่กลับมาเล่นคู่กันครั้งแรกเลยเป็นงิ้วที่เล่นเพื่อหาเงินช่วยเด็กๆที่ยังอยู่กับอาจารย์

วันหนึ่งเล่นงิ้วกันอยู่บนเวที ทหารญี่ปุ่นก็เข้ามาดู พอ Duan Xiaolou เห็นก็เลิกเล่นกระโดดลงจากเวที ประกาศว่ามีปีศาจในโรงละคร แล้วเดินออกจากโรงละครไป แต่ถูกจับไว้ที่หน้าประตู แล้วก็ถูกส่งไปขัง

คุณภรรยา (ในหนัง กงลี่เล่น) มาขอร้อง Chang Dieyi ให้ไปช่วย Chang Dieyi อิดเอื้อนจนคุณภรรยาต้องสัญญาว่าช่วยออกมาได้แล้วเธอจะไปจาก Duan Xiaolou

Chang Dieyi ไปหานายพลญี่ปุ่น ร้องงิ้วให้ท่านนายพลดู ท่านนายพลรักศิลปะมาก ขนาดมีดาราคาบุกิตามทัพมาด้วย Chang Dieyi ร้องงิ้วได้เป็นที่พอใจ ท่านนายพลเลยสั่งปล่อย Duan Xiaolou ซึ่งไม่รักดีเอาซะเลย เพราะพออกมาได้แล้วเห็น Chang Dieyi กลับถ่มน้ำลายใส่หน้า ด่าว่ายอมอ่อนน้อมให้ศัตรู

ที่เจ็บกว่านั้น คือคุณภรรยาก็ยังรออยู่ ไม่ได้ไปอย่างที่สัญญาไว้

แค่เล่นงิ้วให้ดูต้องดูถูกกันขนาดนี้เชียวหรือ ฉันเหมือนจะจำได้ว่าในหนัง  Chang Dieyi  ต้องนอนกับท่านนายพลด้วย

ต่อมาญี่ปุ่นแพ้สงคราม ทหารจีนมาก่อกวนในโรงงิ้ว คุณภรรยาแท้งกลางโรงละคร Chang Dieyi ถูกจับไปสอบสวนข้อหาเป็นมิตรกับญี่ปุ่น อาจถูกฆ่าได้ Duan Xiaolou ร้อนรนเป็นอันดี รีบวิ่งไปช่วย ทั้งที่ภรรยาพยายามห้าม แต่ปรากฏว่าไม่มีความจำเป็นแต่อย่างใด Chang Dieyi ถูกปล่อยออกมาให้ไปเล่นงิ้วให้ท่านผู้ใหญ่ในกองทัพจีนท่านหนึ่งดู

เมื่อจีนเป็นคอมมิวนิสต์ รัฐบาลกลายเป็นเจ้าของคณะงิ้ว ดารางิ้วกลายเป็นคนของรัฐบาล ได้เงินเดือนสูง แต่งิ้วที่เล่นนั้นไม่ใช่งิ้วดั้งเดิมอีกต่อไป กลายเป็นงิ้วแบบที่เชิดชูลัทธิคอมมิวนิสต์

หายนะมาเยือนเมื่อเกิดปฏิวัติวัฒนธรรม ผู้คนกล่าวหากันเอง กล่าวหาก่อนที่จะถูกกล่าวหา Duan Xiaolou กับ Chang Dieyi  ถูกจับมากล่าวหากันและกันกลางฝูงชน เพื่อจะได้ยอมรับ สำนึกผิด และแก้ตัว

แรกเริ่มก็กล่าวหากันเล็กน้อยพอน่าเอ็นดู เช่น เจ้าจองหอง เจ้าตะกละ ไปๆมาๆก็เริ่มแรงขึ้นเรื่อยๆ Duan Xiaolou พูดว่า Chang Dieyi มีสัมพันธ์ทางเพศกับคุณลูกค้าคนที่ให้ดาบมา Chang Dieyi เลยด่าคุณภรรยาว่าเป็นคณิกา ว่า Duan Xiaolou บ้าผู้หญิง หลงโสเภณี ด่ากันไปมา เลยลามไปถึงว่า Duan Xiaolou ต้องบอกว่าให้ภรรยาไปซะ เพราะทางพรรคสั่งให้เลิกกัน ถ้าภรรยาไม่ยอมเลิกก็ต้องถูกลงโทษ

ทั้งสองคนถูกจับขังคุกอยู่สองสามวัน พอปล่อยออกมา ก็เจอภรรยาแขวนคอตายอยู่กลางห้อง ในชุดแต่งงาน

สองคนถูกส่งไปทำงานคนละมุมของประเทศ Duan Xiaolou หนีไปฮ่องกงได้สำเร็จ และคิดว่าคงไม่ได้เจอ Chang Dieyi อีกแล้ว

วันหนึ่ง Duan Xiaolou เห็นชื่อ Chang Dieyi ในโปสเตอร์โฆษณางิ้วจากแผ่นดินใหญ่ เลยเข้าไปหาในห้องแต่งตัว เห็น Chang Dieyi  แต่งหน้าให้กับนางเอกงิ้วอยู่

Chang Dieyi  ก็ไม่คิดว่าจะได้เจอ Duan Xiaolou แล้วเหมือนกัน ทั้งสองคนไม่เหลือความงามของดารางิ้วอีกแล้ว Chang Dieyi  ยังนิ้วก้อยขาดไปข้างหนึ่งอีกด้วย จากมือที่เคยสวยที่สุดในคณะงิ้ว

คืนก่อน Chang Dieyi  ต้องกลับจีน สองคนแต่งหน้าแต่งตัวเล่น Farewell to my concubine กันในโรงละครที่ว่างเปล่า Chang Dieyi  ใช้ดาบเล่มที่ได้มาจากลูกค้าคนนั้นเล่น ดาบเล่มที่ถูกยึดไปครั้งปฏิวัติวัฒนธรรมและได้คืนมาในที่สุด รำถึงตอนท้าย Chang Dieyi  ขวางดาบเชือดคอตัวเองจริง เลือดออกจริง แต่คนเราไม่ตายง่ายขนาดนั้น วันรุ่งขึ้น Chang Dieyi  ก็กลับประเทศไป กลับไปหาภรรยาของตัวเองที่แต่งงานกันเพราะผู้ใหญ่ในพรรคจัดให้

หนังสือจบแบบนี้ แต่เหมือนว่าในหนัง เลสลี่จางจะฆ่าตัวตาย อาจจะเป็นตอนปฏิวัติวัฒนธรรม เพราะในหนังสือ ตอนที่ Chang Dieyi  ถูกขังเดี่ยวหลังประนามกันกับ Duan Xiaolou กลางฝูงชน เธอก็ขว้างชามให้แตกแล้วพยายามใช้เศษกระเบื้องเชือดคอตายเหมือนกัน แต่ไม่ตาย เพราะกระเบื้องไม่คมพอ และคอเธอก็เหี่ยวย่นไม่เรียบตึงอีกแล้ว

โควตจากในเรื่อง

"After all, life is just a play. Or an opera. It would be easier for all of us if we could watch only the highlights. Instead, we must endure convoluted plot twists and excruciating moments of suspense. We sit in the dark, threatened by vague menaces. Of course, those of us in the audience can always walk out; but the players have no choice. Once the curtain goes up they have to perform the play from beginning to end. They have nowhere to hide."

"He had found a place for himself among the trunks full of costumes, pieces of scenery, and opulent brocades. He had found something in which to believe. The theatre was a world of illusion, but it was the only world he knew. The rest of the world seemed to drift by him, no more substantial than a dream."

"A dan has to be even more feminine than a woman. In real life, a woman's charms are enough, but something else is needed for the stage. It takes a man to understand what other men desire. A dan must have that elusive quality and the ability to merge into his character until the actor and the opera are one."

"Men loved him as a woman; woman loved him as a man. Nobody knew who he really was."

"Love was like gambling--if one stayed at it long enough, one was bound to lose eventually."

"I am his true wife." ภรรยาคณิกาพูดกับ Chang Dieyi  แปลว่าอะไร แปลว่า Chang Dieyi  เป็นภรรยาบนเวทีหรือเปล่า

"Love was by its very nature unreasoning, while hatred has a thousand causes."