เมื่อเวลาเป็นนิรันดร์: สามวันกับ Ichiyanagi Toshi (ครึ่งแรก)
posted on 17 Mar 2008 08:57 by chocolatencashmere in Music, NYC
พฤหัส ศุกร์ เสาร์ ที่ผ่านมา เรียกได้ว่าไม่ได้ทำอะไรเลยนอกจากมองโลกจากมุมของผู้ชายคนนี้ Ichiyanagi Toshi
Ichiyanagi Toshi (一柳 慧) เป็น composer แนว avant-garde เป็นคุณปู่อายุเกินเจ็ดสิบที่ผมดำสนิทแถมยาวนิดๆ ที่จริงถ้าไม่บอกก็ไม่รู้ว่าอายุขนาดนั้นแล้ว ดนตรีอาจจะช่วยชะลอวัยไว้
บางคนอาจจะรู้จักผู้ชายคนนี้ในฐานะสามีคนแรกของ Ono Yoko ภรรยาม่ายของจอห์น เลนนอน ขอนอกเรื่องสักเล็กน้อย ว่าสมัยโยโกะแต่งงานกับจอห์น เลนนอน ญี่ปุ่นเป็นแค่ประเทศแพ้สงคราม สื่อมวลชนที่อังกฤษมีหลายฉบับลงข่าวทำนองว่าจอห์น เลนนอน แต่งงานกับผู้หญิงไม่มีหัวนอนปลายเท้า
คุณพ่อของโอโนะ โยโกะเป็นข้าราชการชั้นสูงมากในกระทรวงต่างประเทศญี่ปุ่น สืบตระกูลไปได้ชนิดแปดสาแหรก โอโนะ โยโกะได้รับการศึกษาที่โรงเรียนไฮโซอันดับหนึ่งในญี่ปุ่น ถ้ามองจากมุมมองของญี่ปุ่นแล้ว คนที่ไม่มีหัวนอนปลายเท้า คงไม่ใช่โอโนะ โยโกะ
กลับเข้าเรื่องต่อ ที่จริงดนตรี avant-garde กับฉันนั้นไม่ได้ทำบุญร่วมกันมา ปกติแล้วก็แทบจะไม่เคยฟัง อย่าว่าแต่ตามไปดูสามวันติดกันขนาดนี้เลย แต่นี่เป็นดนตรี avant-garde ที่ใช้เครื่องดนตรีโบราณบรรเลง โบราณจริงๆ โบราณขนาดที่พบในคลังของวัด ย้อนไปได้ถึงปีเจ็ดร้อยห้าสิบสอง เกินพันปี เป็นเครื่องดนตรีที่พบที่วัดโทไดจิ ในนารา ที่โชโซอิน อาคารไม้ที่ใหญ่ที่สุดในโลก ถ้ามองจากมุมมองของตะวันตก อะไรจะ avant-garde ไปมากกว่านี้ได้อีกเล่า contemporary music on ancient instruments
เพราะว่าอยู่ในคลังของวัด ก็เลยไม่มีใครแตะต้อง ผ่านวันเวลากว่าพันสองร้อยปีมาได้อย่างไม่บอบช้ำมากนัก ดนตรีที่ใช้บรรเลงใน ensemble origin วงดนตรีของ Ichiyanagi Toshi เป็นเครื่องดนตรีที่สร้างขึ้นมาตามแบบที่พบในวัดนี้เป็นส่วนใหญ่ ทุ่มเงินทุ่มเวลาลงไป เท่าไหร่เท่ากัน ตอนบูรณะเป็นช่วงปีแปดศูนย์ ญี่ปุ่นมีเงินกว้านซื้อแวนโกะห์ได้ รัฐบาลให้งบประมาณกับโครงการนี้เกินพอ
ensemble origin มาโชว์ที่นิวยอร์กสามวัน ใช้ชื่อโปรแกรมว่า 時空を超えて เป็นชื่อที่ฟังดูดีมีตระกูลเข้ากับดนตรีมาก แต่แปลให้สวยไม่ได้ ดีที่สุดได้ที่ across space across time ทำนอง เราจะข้ามเวลามาพบกัน
วันแรกเป็น symposium ที่ Casa Italiana ชื่อ Ancient Soundscapes: New Echoes--A Sympsium and Musicale เป็น symposium ที่จัดกันห้าโมงถึงสามทุ่ม นานชนิดที่ตอนอ่านโปรแกรมยังคิดว่าเอาขนมไปกินได้ไหม นานขนาดนี้
โปรแกรมเริ่มด้วยอาจารย์นิวเคลียร์ฟิสิกส์ที่ว่างๆก็แต่งเพลงซิมโฟนีด้วย มาอธิบายให้ฟังถึงความยากลำบากของการบูรณะเครื่องดนตรี เครื่องดนตรีที่ไม่มีใครได้ยินมาหลายร้อยปี อย่าว่าแต่เคยเล่นเลย
แล้ว Ichiyanagi Toshi ก็มาอธิบายมุมมองต่อดนตรี มีสาธิตเครื่องดนตรีโบราณด้วย วีดิโอข้างล่างเป็นเพลง Still Time II (時の佇い II) เล่นด้วย kugo เป็นเพลงเปิดของคอนเสิร์ตคืนวันศุกร์กับเสาร์ด้วย คุณลุงเสื้อดำในวีดิโอคือ Ichiyanagi Toshi
Ichiyanagi Toshi มองว่าดนตรีตะวันออกกับตะวันตกนั้นต่างกันตรงที่ ตะวันออกไม่ได้แยกศิลปะออกเป็นสองอย่าง คือ temporal กับ spatial ยกตัวอย่างว่าสวนญี่ปุ่นนั้นไม่เหมือนสวนที่แวร์ซายล์ ที่หยุดมองเป็นวิธีชื่นชม สวนญี่ปุ่นที่ดังมากคือสวนในพระราชวังอิมพีเรียลนั้น ไม่ใช่แค่หยุดชม แต่มีไว้ให้เดินชม ต้องเดินชมตามเส้นทางจนจบ จึงจะชื่นชมสวนนั้นได้อย่างที่ควร
ในทางกลับกัน ดนตรีในโลกตะวันตกนั้นเป็น temporal art เป็นดนตรีที่ชื่นชมพร้อมกับปล่อยให้เวลาเลื่อนไป แต่ดนตรีตะวันออก มีความเป็น spatial art อยู่ในตัวด้วย เพราะฉะนั้นขณะฟังดนตรีของ Ichiyanagi Toshi ขอให้ระลึกไว้ว่าเสียงมีความเป็น object อยู่
แล้วมันแปลว่าอะไร ตามที่เข้าใจ ไม่ใช่เฉพาะดนตรีของคุณปู่ แต่ gagaku (วงดนตรีของคุณปู่ใช้เครื่องดนตรีโบราณบรรเลงร่วมกับ gagaku) โดยทั่วไปก็มีคุณสมบัติ "หยุด" อยู่ เป็นเสียงที่เหมือนจะหยุดทุกอย่างไว้ตรงนั้นได้ วีดิโอข้างล่างน่าจะเป็นตัวอย่างได้ ข้างล่างเป็นสาธิตเสียงของ hensho เป็นเครื่องดนตรีที่พบในจีน จากห้าร้อยปีก่อนคริสตกาล
วันแรกโดยรวมๆ ไฮไลท์ก็มีอยู่เท่านี้ ก่อนกลับบ้านคุณปู่แจกหนังสือเล่มซ้ายสุดในรูปบนสุดมาด้วย พร้อมลายเซ็น ตอนแรกเห็นปกแล้วงง ว่าทำไมเอารูปนี้ขึ้น แต่พอไปดูคอนเสิร์ตแล้วถึงเข้าใจ Percussion rocks. เป็นเสียงที่เกินคำบรรยายจริงๆ คล้ายๆ คอนเสิร์ตของ Tan Dun ครั้งที่มีน้ำ ที่จริงจะว่าคล้ายก็ไม่คล้าย แต่ก็เป็นประสบการณ์แบบเดียวกัน ประสบการณ์ที่ไม่รู้จะอธิบายยังไง
คอนเสิร์ตวันศุกร์กับวันเสาร์ที่คาร์เนกี ฮอลล์ นั้น จะเรียกว่าไปฟังเพลงก็ไม่ใช่ เป็นประสบการณ์ที่ลึกซึ้งกว่านั้นมาก ประทับใจขนาดไปดูคอนเสิร์ตเดียวกันสองวันติดกัน เป็นความทรงจำที่อยากจะเขียนถึงอย่างตั้งใจ ไว้เอนทรีหน้าแล้วกันค่ะ